Güzel Şeylere Ne Zaman Sıra Gelecek?
Geçen gün başka bir kıtadan bir siyasetçi WhatsApp’tan “Senin danışmanım olmanı istiyorum.” diye yazdı. Hayat beni nerelere sürükledi? Bunlar hep dedemin el kadar bebeyken beni bir sürü yaşlı siyasetçinin arasında oturtmasından. Porselen çay takımım vardı. O masanın etrafında kimlerin o fincanlardan benim hayalî çayımı içtiğini bilseniz… Yıllar sonra başkasına analiz yaparken buldum kendimi. İşe bak!
Eskiden aşkla ilgili daha çok yazardım. Eğitimim zaten iletişim üzerine. İnsanların birbirleriyle ne yaptığı, birbirlerine ne söylediği, asıl söylemek istediklerini nasıl sakladığı… Selülitimizin olması bu kadar normalken niye onu yok etmeye çalıştığımızı saatlerce düşünebilirim. Yazabilirim de. Evliliği icat etmeseydik hayatımız nasıl olurdu, merak ettiniz mi hiç? Zira evleniyor olmamız bizi mutlu insanlar yapmadı. Birinin yıllar sonra aklımıza niye düştüğünü, daha hiçbir şey olmamışken bir aşkın nasıl olup da bittiğini de çok düşünürdüm.
Bunlar üzerine uzun uzun düşünmek bana dünyanın en doğal işi gibi gelirdi. Şimdi oturup bir cümle yazmaya başlıyorum. Üçüncü satırda aklımdan şu geçiyor. Memleket bu haldeyken konu bu mu yani?
Birini niye aramadığımı düşünmeye başlıyorum. Beş dakika sonra kendimi bir Gökhan Günaydın videosunda buluyorum. Bir de deli gibi seyrettiklerimi bir daha seyrediyorum. Sinirleniyorum, hırslanıyorum, sonra gidip Eminem videosu seyrediyorum. Eskiden kafamı dağıtmak için sevgilime şarkı gönderirdim. Şimdi arkadaşlarıma ne gönderdiğim belli.
Neden böyle oldu? Ben neşeli biriyim ama her sohbet bir noktada aynı yere geliyor. Biz nasıl bu hale geldik? Kendi geleceğimizden, daha doğmamış çocuklarımızın, torunlarımızın geleceğinden ne ara vazgeçtik? Çok neşeliyim ama neşemden daha fazla öfkem var. Sonra diyorum ki “Kızım, başka bir yere tutunman lazım!” İşte sahne işleri öyle çıktı. Bu öfke yüzünden dört gösteri yaptım. Sanata verdim kendimi. Hepsi kapalı gişe oldu. Demek ki benim gibi insan çok.
Sanki memleket bir gün toparlanacak da ben de kaldığım yerden birine niye âşık olduğumuzu düşünmeye devam edeceğim. Belki “Selüliti de o kadar kafaya takmayın,” diye kadınların yüreğine su serpeceğim. Gerçi dönüp dolaşıp yine insanı düşünüyorum. Çürük malzemeden yapılmışız. Etimiz ayrı, ruhumuz ayrı, zihnimiz ayrı. Açgözlülük bizde, nefret bizde, bağnazlık bizde. Aynı canlı aynı anda nasıl da hem iyi hem kötü olabiliyor?
Türkiye’nin geldiği yer benim yazma biçimimi değiştirdi. Eskiden bir duygunun etrafında bir süre dolaşabiliyordum. Şimdi bir cümleyi yazarken arkasından hemen bir soru geliyor. Bunu kim yaptı? Kimin işine yarıyor? Bu soruya cevap vermesi gereken insan niye gülüyor? Sonra dönüp bakıyorum, yazmaya oturduğumda aklımda bambaşka bir şey varmış. O şey bir kenarda duruyor. Bir süredir epey kalabalık orası. Memleketin gündemi de doymuyor. Bir gün izin istesen, ertesi gün üç skandal birden çıkarıp yokluğunda ne kadar çalıştığını gösteriyor.
Asıl tuhafı, bir aşk yazısını yarıda bıraktığımda bazen kendimi daha sorumlu hissediyorum. Kendi kendime aferin diyesim geliyor. Bugün de memleketi düşünmekten hayatı düşünecek vakit bulamadın, tebrikler.
Geçen gün bir arkadaşım, “Bu adam seni beğeniyor, neden bir şans vermiyorsun?” diye sordu. “Herkesin dünya kadar derdi var, aşk meşkle mi uğraşacağız?” dedim. Bu cümle benim değil. Sonra kendi söylediğimi duyup “Oha, ne dedim ben!” dedim. Bence insanın hevesi yok oluyor. Ya da inancı. Ya da her ne haltsa, bir şey kayboluyor işte.
Bir gün de bir adama yine siyasi bir şeyler anlatıyorum. “Gözleriniz ne kadar güzel…” dedi. Teşekkür edip kaldığım yerden devam ettim. Gece evde fark ettim. Evet ya, benim gözlerim güzeldi be! Adama da kibarca “Biliyorum, kes!” demiş oldum. Seni kendi alnından öpeyim.
Lauren Berlant, Cruel Optimism’de (2011), kriz gündelik hayatın bir parçası haline geldiğinde insanların ona zaman içinde nasıl uyum sağladığına bakıyor. Beni bu fikirde en çok düşündüren şey, uyum sağladığımızı çoğu zaman fark etmememiz. Ben mesela yazılarımın değiştiğini fark ettim ama neyi yazmaya değer bulduğumun da değiştiğini daha geç anladım. Bir duyguyu anlatmaya giriştiğim anda içimden biri “Bunun sırası mı?” diye soruyordu. Bir süre sonra o soru kendi sesimle sorulmaya başladı. Lauren Berlant, Cruel Optimism
Oysa gündem yüzünden yarıda bıraktığım yazının konusu da gündemden payını almıştı. İki insanın birbirine âşık olması başka, birbirine hayatında yer açabilmesi başka bir mesele. İstanbul’da “Bu akşam görüşelim mi?” diye başlayan bir konuşmanın iki kişinin mesaisi, eve dönüş yolu ve ertesi sabah kaçta kalkacakları hesaplanırken bütün heyecanını kaybetmesi mümkün. Sonra bir de Instagram’daki amca çıkıp “İsteyen insan zaman yaratır,” diyor. Adamın mesaisi kaçta bitiyor, onu hiç söylemiyor. Ben bu tavsiyeyi verenleri bir cuma akşamı Maslak’tan Kadıköy’e, sevdikleri insanın yanına yollamak istiyorum. Bakalım metrobüse üçüncü kez binemediklerinde hâlâ aşkın önündeki en büyük engel bağlanma korkusu mu.
C. Wright Mills, The Sociological Imagination’da (1959) kişisel sıkıntılarla kamusal meseleler arasında bir bağ kuruyor. Bir insanın hayatında yaşadığı bir güçlüğü anlamak için bazen onun hayat hikâyesinden biraz geri çekilip yaşadığı döneme ve koşullara bakmak gerekiyor. Carol Hanisch de 1969’da yazdığı, 1970’te yayımlanan The Personal Is Politicalmetninde kadınların kendi başlarına çözmeleri beklenen sorunları birlikte konuşmalarının neden siyasi bir anlam taşıdığını anlatıyor. C. Wright Mills, The Sociological Imagination, “The Promise” · Carol Hanisch, The Personal Is Political
İnsan evin içinde yaşadığı bir şeyi ilk defa başka bir kadından duyduğunda, o güne kadar kendine sorduğu soru değişebiliyor. “Ben niye yetişemiyorum?” diye düşünüp dururken bir gün “Bütün bunlara yetişmek niye benim işim?” diye soruyor. Evde biri çamaşırların yerini bile bilmiyor ama aile değerleri konusunda son sözü söylemek istiyor. Aileyi korumaya çok hevesli. Çamaşırları ayırmasını isteyince görevi kötüye kullanmışsınız gibi bakıyor.
Bir yandan da bazı şeyleri sırf insanın başına geldiği için yazmak istiyorum. Birisi bir gün size öyle bir bakar ki yıllar sonra yüzünü tam hatırlayamazsınız ama o bakışın sizde bıraktığı şeyi hatırlarsınız. Bunun üzerine hâlâ üç sayfa yazabilirim. Belki dört. Zaten benim derdim, o dördüncü sayfaya geldiğimde ülkeye karşı bir kabahat işlemişim gibi hissetmeye başlamam.
Bir ülkeye kızarken o ülkede nasıl bir hayat yaşamak istediğimi de düşünüyorum. Ben insanların sevdikleriyle oturup acele etmeden yemek yiyebildiği, bir oyundan çıkıp eve dönmek yerine biraz daha yürümek istediği, ertesi ay ne olacağını bilmediği için bütün hayallerini ertelemediği bir hayat istiyorum. Bunları düşününce öfkemin içinde ne kadar çok özlem olduğunu fark ediyorum. Ben bu ülkeye biraz da burada çok güzel bir hayat yaşayabileceğimizi düşündüğüm için bu kadar kızıyorum.
Yarın yine memleket hakkında bir şey yazarım. Muhtemelen yarını da beklemem. Ama bugün, yıllar sonra bile insanın aklına düşen o bakış hakkında yazmaya devam edeceğim. Üçüncü satırdan.