Ekonomiyi anlamak isteyen biri çok basit bir deney yapabilir: Bir gün boyunca dünyadaki bütün kadınlar ev içi işleri yapmayı bıraksın. Yemek yok. Çocuk bakımı yok. Yaşlı bakımı yok. Temizlik yok. Duygusal bakım yok. Kadınlar buna dayanabilir mi bilmiyorum. Bildiğim bir şey var, ertesi sabah dünya ekonomisi çöker. Ve tuhaf bir
Bir ev düşün. Duvarları ince, hayatı kalın. Kitap yok. Piyano yok. Duvarlarda tablo yok. Evde sanat yok, müzik yok, kültür yok. Hayatın ana ritmi başka: geçinmek. Bazen kira, bazen borç, bazen işsizlik. Bazen yarı beline dek çamur. Zengin evlere bakıp iç geçirerek geçmiş bir hayat. Böyle evlerde büyüyen çocukların hayal
Ekonomi bazen matematik gibi anlatılır: formüller, grafikler, denge noktaları. Ama gerçek dünyada ekonomi çoğu zaman cerrahi bir müdahale gibi uygulanır. Üstelik hastaya anestezi verilmeden. İşte “şok terapisi” denen şey tam olarak buydu: bir ülkenin ekonomik sistemini bir gecede söküp yerine başka bir sistem takmak. Hazırlanın arkadaşlar şoku veriyoruz! Cızııırt! Zoonk!
Göç üzerine konuşurken en sık duyulan cümlelerden biri şudur: “İnsanlık tarihi göçlerin tarihidir.” Doğrudur ama bu cümle biraz fazla romantiktir. İnsanlık tarihi aynı zamanda eşitsiz göçlerin tarihidir. İnsanlar her zaman hareket etti ama herkes aynı yere gitmedi, herkes aynı nedenle gitmedi ve herkes aynı değeri üretmedi. Göçlerin hepsi beyin göçü
Bir toplumun fakir kalmasının tek yolu insanların cebinden para çalmak değildir. Para çalmak kaba yöntemdir; iz bırakır. Asıl ustalık, insanların kafasını çalmaktır. İşte burada devreye “Anlatı Fabrikası” girer. Bir ülkenin basını, eğitim sistemi ve kültür politikası aynı hikâyeyi anlatmaya başladığında, gerçeklik yavaş yavaş değişir. Fabrika çalışmaya başlar: banttan hikâyeler çıkar,
Ekonomi bozulduğunda devletlerin iki yolu vardır. Birincisi zor olandır: yapıyı düzeltmek, gelir dağılımını değiştirmek, rant ağlarını kesmek, gerçek reform yapmak. İkincisi çok daha ucuz ve hızlıdır: polisi büyütmek, kameraları çoğaltmak, protestoyu suç haline getirmek. İnsanlık tarihinin karanlık ama tekrarlanan bir numarasıdır bu. Ekonomi düştüğünde güvenlik yükselir. Yoksulluk arttıkça sirenler çoğalır.
Devlet bazen bir bakkal gibi anlatılır: “Zarar ediyoruz, kapatalım.” Ama devlet bakkal değildir. Devlet bir güç mimarisidir. Ve özelleştirme dediğimiz şey çoğu zaman bir verimlilik hikâyesi değil, mülkiyetin el değiştirme hikâyesidir. Su, elektrik, maden, liman… Bunlar sıradan mallar değildir. Ekonomide bunlara stratejik altyapı denir. Yani toplumun damarları. Bir insanın damarlarını
Yalnız değilsin güzel kızkardeşim! Senin güzellik abidesi olmak zorunda olduğuna inandıranlara, senin cahil kalmana sebep olanlara, senin tek görevinin erkeğe itaat olduğunu öğretenlere; kendilerinde olmayan değerleri senin üstüne yapıştıranlara; senin sosyal medyada krem tanıtmak ve kutu açmaktan, desenli elbiseni göstermekten, gittiğinde yerlerde selfie çekmekten başka işe yaramadığını düşünenlere; vücuduna karışanlara,
Devlet dediğimiz şey gökten düşmüş kutsal bir varlık değildir. Oldukça dünyevi bir mekanizmadır. Ve her mekanizma gibi bir enerji kaynağı vardır. Devletin enerji kaynağı vergidir. Elektrik santrali kömür yakar. Devlet ise vatandaş yakar. Ortada alev olmadan bunu başarır üstelik. Sorulması gereken ilk soru şu: Devlet kimin üzerinden kurulur? Vergi sistemi
Dünya tarihinde garip bir ironi var. Toprağın altında ne kadar çok hazine varsa, toprağın üstünde yaşayan insanların hayatı çoğu zaman o kadar zor oluyor. Topraktan fışkıran zenginlik genellikle o halkın cebine girmiyor. Ekonomistler buna romantik olmayan ama oldukça açıklayıcı bir isim verir: “kaynak laneti”. İngilizcesi resource curse. Kulağa mitolojik bir
Sanayi devriminin romantik anlatılarında bir buhar makinesi vardır, birkaç fabrika bacası vardır ve genellikle fonda ilerleme müziği çalar. Çıkan dumanlar romantik gelir insanın gözüne. İnsanlık bir anda modernleşmiş gibi anlatılır. Kibirlenirsin insanlığınla! Buhar yükselir, çarklar döner, herkes zengin olur. Tarih kitaplarının bazı sayfaları gerçekten reklam broşürü gibi yazılmıştır. Reklam da
Bir ülkenin ekonomisi “reform” adıyla yeniden tasarlanacaksa bunun iki yolu vardır. Birincisi zor: toplumla tartışmak, seçim kazanmak, insanları ikna etmek. İkincisi hızlı: toplum konuşamasın diye tank çıkarmak. Tarihte ikinci yöntem şaşırtıcı derecede sık kullanıldı. Tankına atlayan yollara döküldü. Bu tank gösterilerinin bedelini de halklar ödedi. Halkların ödediği bedeller bitmez bir