Devlet dediğimiz şey gökten düşmüş kutsal bir varlık değildir. Oldukça dünyevi bir mekanizmadır. Ve her mekanizma gibi bir enerji kaynağı vardır. Devletin enerji kaynağı vergidir. Elektrik santrali kömür yakar. Devlet ise vatandaş yakar. Ortada alev olmadan bunu başarır üstelik. Sorulması gereken ilk soru şu: Devlet kimin üzerinden kurulur? Vergi sistemi
Dünya tarihinde garip bir ironi var. Toprağın altında ne kadar çok hazine varsa, toprağın üstünde yaşayan insanların hayatı çoğu zaman o kadar zor oluyor. Topraktan fışkıran zenginlik genellikle o halkın cebine girmiyor. Ekonomistler buna romantik olmayan ama oldukça açıklayıcı bir isim verir: “kaynak laneti”. İngilizcesi resource curse. Kulağa mitolojik bir
Sanayi devriminin romantik anlatılarında bir buhar makinesi vardır, birkaç fabrika bacası vardır ve genellikle fonda ilerleme müziği çalar. Çıkan dumanlar romantik gelir insanın gözüne. İnsanlık bir anda modernleşmiş gibi anlatılır. Kibirlenirsin insanlığınla! Buhar yükselir, çarklar döner, herkes zengin olur. Tarih kitaplarının bazı sayfaları gerçekten reklam broşürü gibi yazılmıştır. Reklam da
Bir ülkenin ekonomisi “reform” adıyla yeniden tasarlanacaksa bunun iki yolu vardır. Birincisi zor: toplumla tartışmak, seçim kazanmak, insanları ikna etmek. İkincisi hızlı: toplum konuşamasın diye tank çıkarmak. Tarihte ikinci yöntem şaşırtıcı derecede sık kullanıldı. Tankına atlayan yollara döküldü. Bu tank gösterilerinin bedelini de halklar ödedi. Halkların ödediği bedeller bitmez bir
Açlık… İnsanlığın en eski korkularından biri. Ama mesele şu: kıtlık dediğimiz şey çoğu zaman doğanın bize attığı bir tokat değil. Daha çok insanların birbirine attığı bir tokat. Yanağını bana yaklaştırmak ister misin?😄 Doğa bazen kötü bir hasat verir, evet. Kuraklık olur, hastalık olur, mahsul bozulur. Ama milyonlarca insanın ölmesi? O
Toprak. Üzerine basıyoruz, ekip biçiyoruz, gömülüyoruz. Gömülünce rahat edeceğimize dair bir umudumuz var. Son zamanlarda görünen o ki toprağın altı üstünden daha rahat 😄 Konuya döneyim: Nedense en az toprağı olanlar, en çok toprağın üstünde yaşıyor. Tarih boyunca “Toprak kimin?” sorusu aslında “Güç kimde?” sorusunun kibar versiyonu oldu. Kibar dedim ama
Borç romantik bir şey değil. Çiçekle gelmez. Çikolata getirmez. Sana “canım benim” demez. Sana imza attırır. Sonra hayatına yerleşir. Üstelik kira da ödemez. Sen ödersin. O yerleşir, sen ona bakarsın. Borç silah gibi patlamaz. Patlasa iyi. En azından ses çıkar. Borç daha zekidir. Yavaş yavaş nefesini kısar. Önce “rahat ol”
Roma İmparatorluğu’nun geç döneminde halkın siyasal gücü azalırken öfkesi tamamen kaybolmamıştı. Senato etkisizleşmiş, yurttaş katılımı törpülenmişti ama kalabalık hâlâ kalabalıktı. Yönetici akıl şunu fark etti: Aç insan tehlikelidir, ama tamamen doymuş ve politik bilinç kazanmış insan daha da tehlikelidir. Bu yüzden çözüm açlığı bitirmek değil, açlığı yönetmek oldu. Ücretsiz
Anonimlik, en basit tanımıyla ismin geri çekilmesidir; sözün öne çıkmasıdır. İmzanın silinip içeriğin kalmasıdır. Tarih boyunca anonim ressamlar oldu, adı bilinmeyen şairler oldu, takma adla yazan düşünürler oldu. Kimi korkudan, kimi tevazudan, kimi de eserin kişiden bağımsız yaşamasını istediği için adını sakladı. Dijital çağda ise anonimlik yeni bir forma büründü.
Yeni bir kriz. Yine. Bir yerde savaş, bir yerde yangın, bir yerde ekonomik çöküş, bir yerde bir skandal. Her sabah, her saat başı, her haftanın başı bir yenisi dikiliyor karşımıza. Biz? Kahve alıp izliyoruz. Bu cümle sert gelebilir ama mesele ahlak değil, sinir sistemi. Henüz insanlık “Breaking News’e maruz
İnsanlığın en eski refleksi şu olabilir: Camı kır, sonra “cam kırıldı” de. Fiil pasif, fail buhar. Ve biz buna dil diyoruz. Mağduriyetini diline yükleyen insanın kaçma becerisi de diyebiliriz. Daha bir çok şey diyebiliriz. Gündelik konuşmalarımız bile suçun nasıl taşındığını gösterir. “Sinirlendirdiler.” “Beni mecbur bıraktı.” “Şartlar böyle.” “Şeytan dürttü.” "
Çocukları korumak denince çoğu insanın aklına iki sahne geliyor: “kapıyı kilitle” ve “telefonu elinden al”. Halbuki gerçek tehlike çoğu zaman kapının dışındaki yabancıdan değil, çocuğun hayatına “normal” görünen bir kanaldan sızan yetişkinden, yani güven ambalajına sarılmış manipülasyondan geliyor. Bu yüzden çocuk koruma meselesi, korku sineması değil; sistem tasarımıdır. Ev içi