Yeni Nesil Siyaset: Demokratlar 2026’da Neyi Değiştirdi?
Daphne Emiroğlu
Bunu anlattığımda bir çok arkadaşım olmaz demişti ama çoğu hala siyaseti eski denklemlerle okuyordu: merkeze yaklaş, risk alma, kimliğini törpüle, genç seçmene fazla güvenme, küçük bağışçıyla büyük para yarışılmaz, “fazla progressive” aday salıncak eyalette kazanamaz.
Benim gördüğüm şey ise başka bir dinamiğe dayanıyordu: netlik + sahicilik + ekonomik meseleler + örgütlenme + genç seçmen mobilizasyonu. Bu kombinasyonun klasik “seçilebilirlik” hesabını bozabileceğini düşünüyordum. Michigan sonucu da en azından bu tezin ciddi biçimde çalışabildiğini gösterdi.
Arkadaşlarımın “olmaz” demesi de anlaşılır; çünkü geçmiş veriler gerçekten temkinli olmayı gerektiriyordu. Michigan bir swing state, El-Sayed açık biçimde progressive, Müslüman kimliği üzerinden sert saldırılar aldı ve bazı pozisyonları merkez seçmende risk yaratıyordu. Yani tahminim güvenli olanı değil, değişen siyasi davranışı erken fark eden taraftaydı. Huyum kurusun hep erken farkederim.
“Aylar önce El-Sayed’in Michigan’da kazanabileceğini söylediğimde çevremdeki insanların çoğu aynı şeyi söyledi: Olmaz. Fazla sol, fazla riskli, Müslüman, Michigan fazla ortada. Belki de sorun tam olarak buydu; siyaseti hâlâ eski seçilebilirlik tarifleriyle okuyorduk.”
3 Kasım 2026 seçimlerinin ilk ve en kolay açıklaması şu olabilir: Amerikalılar Donald Trump’a kızdı ve Demokratlara oy verdi. Yanlış değil. Ama yeterli de değil. Ancak iş o kadar basit değil şekerim.
Demokratlar yalnızca Temsilciler Meclisi’ni geri almadı; Senato’yu da kazandı. Üstelik bunu yalnızca New York, California veya Massachusetts gibi kendileri açısından güvenli yerlerde başarı göstererek yapmadılar. Texas, Kansas, South Carolina, Iowa, Ohio ve North Carolina gibi birkaç yıl önce Demokratların Senato kazanmasının oldukça zor görüldüğü eyaletlerde koltuk çevirdiler. Michigan’da Abdul El-Sayed Senato yarışını kazandı. Texas’ta James Talarico, Kansas’ta Adam Hamilton gibi birbirinden oldukça farklı siyasi profiller Cumhuriyetçi koltukları aldı.
Dolayısıyla burada yalnızca bir “mavi dalga” yok. Amerikan siyasetinde daha ilginç bir şey oluyor. Yeni nesil siyaset dediğimiz şey kendini gösteriyor. Ve bu değişimin en dikkat çekici tarafı şu: Yeni siyaset tek bir ideolojiye benzemiyor.
Progressive olmak ile yeni olmak aynı şey değil
Abdul El-Sayed Michigan’da açık biçimde progressive bir adaydı. Medicare for All savundu, büyük şirketlerin siyasetteki etkisini kampanyasının merkezine koydu, İsrail politikasında Demokrat Parti’nin geleneksel çizgisinden ayrıldı ve parti establishment’ının desteklediği Haley Stevens’ı ön seçimde yendi.
Kansas’ta seçilen Adam Hamilton ise başka bir profil çizdi. Methodist bir mega kilisenin kurucu papazıydı ve kampanyasında kendisini bağımsız düşünebilen, daha merkez bir Demokrat olarak konumlandırdı. Buna rağmen sağlık sistemi, hayat pahalılığı, gıda yardımlarındaki kesintiler ve Trump yönetiminin politikalarının gündelik hayattaki sonuçları üzerinden konuştu. Kansas Demokratlarının 94 yıldaki ilk Senato zaferini elde etti.
Texas’taki James Talarico da başka bir siyasi karakter. İnanç dilini kullanan, ekonomik eşitsizlikten konuşan, milyarderlerin seçimleri satın almasını eleştiren ve aynı zamanda genç seçmene son derece modern bir iletişim diliyle ulaşan bir siyasetçi. Texas gibi Cumhuriyetçilerin otuz yılı aşkın süredir eyalet çapında seçim kazanmasına alışılmış bir yerde Senato koltuğunu Demokratlara taşıdı.
Yani sonuç bize “sola giden kazanıyor” demiyor.
“Merkeze giden kazanıyor” da demiyor.
Daha ilginç bir şey söylüyor:
İdeolojik pozisyonundan önce siyasi karakterin anlaşılır olacak.
Yeni nesil siyaset belki de burada başlıyor.
İnsanlar artık politikacının nerede durduğunu bilmek istiyor
Uzun yıllar boyunca özellikle merkez partilerin seçim stratejisi şu fikre dayanıyordu: Mümkün olduğunca az insanı rahatsız et.
Cümlelerini törpüle.
Tartışmalı konulardan kaçın.
Herkese biraz benzeyen bir dil kullan.
Ve ideolojik olarak mümkün olduğunca ortada dur.
Bunun mantığı açıktı. Seçim orta noktadaki kararsız seçmende kazanılır.
Fakat son yılların siyaseti başka bir problemi ortaya çıkardı: Herkese biraz benzeyen aday, sonunda kimseye tam olarak benzemeyebilir.
İnsanlar siyasetçinin her görüşüne katılmayabilir. Ama ne düşündüğünü anlayabilmek istiyor.
El-Sayed’in Michigan kampanyasındaki güçlü taraflardan biri buydu. Medicare for All diyordu. Şirket parasının siyasetten çıkarılmasını istiyordu. Vergi sisteminde daha fazla yeniden dağıtım savunuyordu. İsrail politikasındaki pozisyonunu gizlemiyordu.
Seçmen bunlara katılabilir veya karşı çıkabilirdi. Ama El-Sayed’in ne düşündüğünü anlamak zordu denemezdi. Siyasi iletişimde bu küçümsenmeyecek bir avantaj haline geliyor.
Ekonomi yeniden gerçek hayata döndü
2026 seçiminin belki en önemli verisi burası.
AP Voter Poll yaklaşık 80 bin seçmeni kapsayan araştırmasında ekonominin seçimdeki en önemli başlıklardan biri olduğunu gösteriyor. Yaklaşık her on seçmenden dördü ekonomiyi ülkenin en önemli sorunu olarak gördü. Seçmenlerin yaklaşık yarısı hayat pahalılığının ve hükümetteki yolsuzluk algısının Kongre oylarında çok önemli olduğunu söyledi. Reuters’ın seçim sonrası analizinde de aynı tablo var: seçmenlerin yaklaşık onda dokuzu hayat pahalılığını önemli bir faktör olarak görüyordu ve yaklaşık üçte ikisi yüksek fiyatlardan Trump’ı sorumlu tutuyordu. Ama burada Demokratların yaptığı önemli bir değişiklik var.
Ekonomiyi artık yalnızca makroekonomik veriler üzerinden anlatmadılar.
“Büyüme yüzde kaç?”
“İşsizlik kaç?”
“Enflasyon hangi noktaya geldi?”
Bunların yerine daha basit sorular geçti.
Market alışverişin ne kadar?
Kiranı ödeyebiliyor musun?
Sağlık faturası geldiğinde ne yapıyorsun?
Çocuğunun bakım masrafı ne kadar?
Benzin ne kadar?
Bu bir iletişim farkı gibi görünebilir. Aslında siyasi bir fark. Çünkü vatandaş ekonomiyi TÜFE tablosu olarak yaşamıyor. Buzdolabında yaşıyor.
Texas bunu çok açık gösterdi
Demokrat Gina Hinojosa’nın Texas valiliğini kazanması belki bu değişimin en çarpıcı örneklerinden biri.
Texas’ta Cumhuriyetçiler yaklaşık otuz yıldır valiliği ellerinde tutuyordu. Hinojosa kampanyasını özellikle hayat pahalılığı ve devlet okullarının üzerindeki ekonomik baskı üzerine kurdu. Reuters’ın seçim sonrası analizine göre kampanya, Latin seçmene kültürel kimlik üzerinden değil ekonomik çıkar üzerinden ulaşmaya çalıştı.
Bu önemli.
Çünkü birkaç yıldır özellikle Amerikan siyasetinde şu kabul oluşmuştu: Latin seçmen daha muhafazakâr hale geliyor. 2024 seçimleri bu tezi güçlendirmişti. 2026’da ise aynı seçmenin önemli bölümü Demokratlara geri döndü. AP Voter Poll’a göre Latin seçmenlerin yaklaşık yüzde 60’ı Temsilciler Meclisi yarışlarında Demokrat adayları destekledi.
Demek ki seçmen gruplarını kalıcı ideolojik bloklar olarak görmek büyük hata.
“Latin seçmen muhafazakâr oldu.”
“Gençler sola gidiyor.”
“İşçi sınıfı artık Cumhuriyetçi.”
Bu tür cümlelerin tamamı belirli bir anda doğru görünebilir.
Ama seçmen kimliği donmuş değil. Siyaset değişince seçmen de değişiyor.
Genç seçmen geri döndü
2024’ün Demokratlar açısından en kaygı verici gelişmelerinden biri genç seçmenin partiye olan bağlılığının zayıflamasıydı.
2026’da bunun ciddi biçimde tersine döndüğü görülüyor.
AP Voter Poll’a göre 30 yaş altı seçmenlerin yaklaşık yüzde 70’i Temsilciler Meclisi yarışlarında Demokrat adayları destekledi; yaklaşık yüzde 30’u Cumhuriyetçilere oy verdi. 2024’te en genç seçmenler Trump ile Kamala Harris arasında neredeyse eşit bölünmüştü.
Bu değişimin tamamını TikTok’a bağlamak elbette saçma olur. Ama genç seçmene nasıl konuşulduğu önemli. Yeni nesil adayların önemli bölümü gençlere “gençlik politikası” anlatmıyor. Onların bulunduğu iletişim dünyasının içine giriyor.
El-Sayed’in Michigan kampanyası bunun iyi örneklerinden biriydi. Kampanya sosyal medya mizahını, popüler kültürü ve internet dilini politika içeriğine bağladı. Ama sosyal medya yalnızca görünürlük mekanizması değildi; kampanya aynı zamanda üniversite kampüslerinde fiziksel örgütlenme yaptı.
Yeni siyaset tam da burada eski sosyal medya siyasetinden ayrılıyor. Bir videonun viral olması örgütlenme değil. O videoyu izleyen insanın ertesi gün kapı çalması, telefon araması yapması ve sandığa gitmesi örgütlenme.
Dijital siyaset yeniden sokağa bağlandı
Belki son on yılda siyasetin yaptığı en büyük hata dijitalleşmeyi örgütlenmenin yerine koymaktı.
Takipçi sayısı teşkilat zannedildi.
Beğeni oy zannedildi.
Viral video siyasi hareket zannedildi.
Oysa El-Sayed’in kampanyası bize daha eski bir siyasi gerçeği yeniden hatırlattı.
İnsanlarla konuşmak gerekiyor.
Ön seçim döneminde kampanya yüzlerce etkinlik düzenledi, on binlerce gönüllüyü harekete geçirdi, yüz binlerce kapı çaldı ve milyonlara yaklaşan telefon görüşmeleri yaptı. AP’nin El-Sayed’in yükselişini anlatan seçim öncesi profilinde de kampanyanın küçük toplantılardan başlayarak Michigan boyunca büyüyen örgütlenmesi özellikle vurgulanıyordu.
Teknoloji burada örgütlenmenin alternatifi olmadı. Çarpanı oldu.
Bence yeni nesil siyasetin önemli farklarından biri bu.
Dijital görünürlük + fiziksel örgütlenme.
İkisinden yalnızca biri yetmiyor.
Büyük para artık otomatik üstünlük yaratmıyor
Michigan ön seçimi bunun için neredeyse laboratuvar örneğiydi. El-Sayed’in rakibi Haley Stevens çok daha büyük bir reklam ve dış grup harcaması desteğine sahipti. Buna rağmen El-Sayed ön seçimi kazandı.
Burada asıl ilginç olan şey yalnızca “para kaybetti” değil. El-Sayed rakibinin para avantajını kendi siyasi hikâyesine çevirebildi. Kampanyasının ana iddiası zaten şuydu: Büyük para siyaseti kontrol ediyor. Sonra rakibinin arkasına büyük miktarda dış grup parası geldi. Böylece saldırı El-Sayed’in tezini doğrulayan bir görüntüye dönüştü. Bu yeni siyasetin başka bir özelliğine işaret ediyor:
Rakibin saldırısını kendi anlatının içine çekebilmek. İşte bu aynı zamanda Gökhan Günaydın'ın bir taktiği. Bunu size anlatmıştım.
Bu, iletişim açısından son derece güçlü bir şey.
Otantiklik artık profesyonelliğin karşıtı değil
El-Sayed’i izlerken dikkat çeken özelliklerden biri duygusunu gizlememesi. Bazen öfkeli. Bazen heyecanlı. Bazen konuşurken fazla hızlı. Bazen rakibine karşı gereğinden sert. Eski siyaset danışmanlığı anlayışı bunların önemli bölümünü törpülemek isterdi. Yeni yaklaşım ise başka bir risk hesabı yapıyor. Fazla kontrollü politikacı güvenli olabilir. Ama unutulabilir de.
El-Sayed yalnız değil.
Talarico’nun dini inancından açık biçimde konuşması, Hamilton’ın papaz kimliğini siyasi kişiliğinden ayırmaya çalışmaması veya Mamdani’nin New York’ta kendi ideolojik pozisyonlarını saklamaması aynı siyasal değişimin farklı örnekleri. Otantiklik burada “sempatik görünmek” demek değil. Söylediğin şey ile siyasi geçmişin, kişiliğin ve davranışın arasında seçmenin bir tutarlılık görmesi.
Bu nedenle bazen hatalı cümle kuran ama inandığı belli olan politikacı, kusursuz cümle kuran fakat neye inandığı anlaşılmayan politikacıdan daha etkili olabiliyor.
Kimlik siyaseti bitmedi; biçim değiştirdi
2026 sonuçlarını “kimlik siyaseti öldü” diye okumak da yanlış olur.
Tam tersine ABD Kongresi ve eyalet yönetimleri açısından çok sayıda tarihî sonuç ortaya çıktı.
Peggy Flanagan Senato’ya seçilen ilk Native American kadın oldu. Chris Pappas açık eşcinsel ilk erkek senatör oldu. Georgia’da Keisha Lance Bottoms eyaletin ilk siyah kadın valisi seçildi. Texas’ta Gina Hinojosa ilk Latina vali oldu. Abdul El-Sayed Michigan’dan Senato’ya seçilerek Amerika’nın ilk Müslüman senatörü oldu.
Fakat bunların önemli kısmı kampanyalarını yalnızca kimlikleri üzerine kurmadı.
Bu ayrım önemli.
Yeni siyaset:
“Bana oy ver çünkü ben şu kimliğe sahibim”
demekten,
“Ben buyum; şimdi sağlık sistemini, kirayı, eğitimi ve yolsuzluğu konuşalım”
çizgisine doğru ilerliyor olabilir.
Kimlik saklanmıyor.
Ama politik programın yerine de konmuyor.
Cumhuriyetçilerin “radikal” saldırısının sınırı
Cumhuriyetçilerin 2026 kampanyasında özellikle progressive Demokratları “radikal” olarak tanımlama stratejisi önemli yer tuttu. Michigan’da El-Sayed bunun en açık hedeflerinden biriydi.
Müslüman kimliği, İsrail politikası, Medicare for All ve progressive çevrelerle ilişkileri tek bir “aşırılık” anlatısında toplanmaya çalışıldı.
Fakat Reuters’ın seçim sonrası analizindeki önemli bulgulardan biri, seçmenin önemli bölümünün bu çerçeveden çok fiyatlar ve ekonomik durumla ilgilenmesiydi. Cumhuriyetçilerin Demokratları “tehlikeli radikaller” olarak tanımlama girişimi, seçmenin gündelik ekonomik kaygılarının önüne geçemedi. Buradan çıkarılacak sonuç “kültür savaşları artık işe yaramıyor” değil. Elbette hâlâ çalışıyor. Ama ekonomik hayat ciddi biçimde zorlaştığında seçmenin öncelik sırası değişebiliyor. Market fişi ideolojik tartışmadan daha güçlü hale gelebiliyor.
Trump karşıtlığı vardı ama tek başına yetmezdi
Bu seçim açık biçimde Trump hakkında da bir referandumdu.
AP Voter Poll’a göre seçmenlerin yaklaşık yüzde 60’ı Trump’ın başkanlığını onaylamıyordu. Yaklaşık yüzde 40’ı oyunu özellikle Trump’a karşı kullandığını söylerken Trump’a destek göstermek amacıyla oy verdiğini söyleyenler yüzde 20’nin altındaydı. Yaklaşık yüzde 70 ise Kongre’nin başkanlık gücünü daha fazla denetlemesini istiyordu.
Dolayısıyla anti-Trump mobilizasyonunu küçümsememek gerekir. Ama Demokratların başarısını yalnızca buna indirgemek de sorunlu. Çünkü seçmen yalnızca “hayır” demedi.
Hayat pahalılığına çözüm istedi.
Sağlık sistemi istedi.
Yolsuzlukların soruşturulmasını istedi.
Başkanlık gücünün denetlenmesini istedi.
Yeni nesil siyasetin başarısı belki burada:
Öfkeyi programa bağlamak.
Sadece “bunları göndereceğiz” değil.
“Sonra ne yapacağız?” sorusuna da cevap vermek.
Yeni siyaset tek tip aday üretmiyor
2026’nın bana göre en önemli dersi burada. Demokratların kazanan adaylarına bakınca tek bir ideolojik kalıp göremiyoruz. Michigan’da El-Sayed progressive. Kansas’ta Hamilton daha merkezci. Texas’ta Talarico ekonomik popülizmle dini dili bir araya getiriyor. North Carolina’da Roy Cooper uzun yıllardır eyalet çapında seçim kazanabilen daha geleneksel bir Demokrat profil. Demek ki yeni nesil siyaset “her yere aynı adayı gönder” siyaseti değil.
Tam tersine.
Eyaletin sosyolojisine göre farklı aday.
Ama ortak birkaç davranış:
Ne düşündüğünü açık söyle.
Ekonomiyi insanların yaşadığı yerden anlat.
Kendi hayat hikâyenle siyasi programın arasında bağ kur.
İnsanlarla fiziksel temas kur.
Dijital iletişimi örgütlenmeye çevir.
Milyarder bağışçılara karşı küçük bağışçıyı politik bir güç haline getir.
Seçmenin kimliğini sabit kabul etme.
Ve rakibin seçmenini kazanmaya çalışırken kendi seçmenine neden sandığa gitmesi gerektiğini unutturma.
Merkez tartışması belki yanlış kurulmuştu
Yıllardır özellikle merkez sol partilerde aynı tartışma yapılıyor: Seçimi kazanmak için merkeze mi gelmeliyiz? 2026 bunun yanlış soru olabileceğini gösteriyor. Çünkü “merkez” coğrafyaya göre değişiyor. Kansas’ın merkezi ile Michigan’ın merkezi aynı değil. Texas’ın merkezi ile New York’un merkezi hiç değil. Daha doğru soru belki şu:
O toplumun çoğunluğunun gerçek hayat problemleri nerede?
Market fiyatında mı?
Sağlık borcunda mı?
Konut krizinde mi?
Göçte mi?
Yolsuzlukta mı?
Eğitimde mi?
Siyasetçi oraya gittiğinde ideolojik etiketlerin önemi tamamen kaybolmuyor ama azalabiliyor. El-Sayed’in Michigan başarısı bu nedenle önemli. Trump’ın iki yıl önce kazandığı bir eyalette progressive bir Müslüman aday Senato’ya seçildi. Bunun anlamı Michigan’ın bir anda sosyalist olması değil. Michigan seçmeni El-Sayed’in bütün fikirlerini benimsemiş de değil.
Daha basit bir ihtimal var: Yeterince insan, kendi hayatıyla ilgili sorunlarda El-Sayed’in anlattığı hikâyeyi rakibinin anlattığı hikâyeden daha anlamlı buldu.
Siyaset bazen bundan ibaret.
Türkiye açısından asıl ilginç ders
Bu sonuçları Türkiye’ye bire bir taşımak elbette mümkün değil. Parti sistemleri, seçim mevzuatı, medya yapısı, siyasi kurumlar ve seçmen davranışı birbirinden çok farklı.
Ama demokratik siyaset açısından bazı sorular evrensel. Siyaset sürekli “karşı tarafın seçmeninden nasıl üç puan alırız?” hesabına indirgenirse ne olur? Kendi seçmenini sandığa götürecek heyecan nereden gelecek? Siyasetten kopmuş insanları kim geri getirecek? Gençlere yalnızca genç oldukları için hazırlanmış videolar göstermek yerine onları gerçekten siyasi örgütlenmeye kim dahil edecek? Bir parti kendi üyelerini yalnızca seçim günü oy kullanacak insanlar olarak mı görüyor, yoksa siyasi üretimin parçası mı yapıyor?
Ve en önemlisi: Bir siyasi hareket herkese biraz benzeyerek mi büyür, yoksa kendi kimliğini korurken daha fazla insanın gerçek hayatına dokunarak mı? Amerika’nın 2026 seçimi bu sorulara kesin cevap vermiyor. Ama güçlü bir ipucu veriyor. Yeni nesil siyaset belki daha sağda veya daha solda değil.
Daha sahici, daha açık, daha örgütlü ve hayatın gerçek meselelerine daha yakın bir yerde.
Ve belki eski siyaset ile yeni siyaset arasındaki asıl fark da burada. Eski siyaset seçmeni ikna edilecek hedef kitle olarak görüyordu. Yeni siyaset onu harekete geçirilecek ortak olarak görmeye başlıyor. 2026 Demokrat başarısının uzun vadede gerçekten bir siyasi dönüşüm olup olmadığını 2028 gösterecek.
Ama 3 Kasım gecesi bir şey değişti. Amerikan seçmeni yalnızca bir partiye daha fazla sandalye vermedi. Siyasetçilere hangi dilin artık eskisi kadar iyi çalışmadığını da söyledi.
Kaynakça
Associated Press. “Democrats win the US House and Senate as voters deliver a strong rebuke to Trump and Republicans.” 4 Kasım 2026. Demokratların Temsilciler Meclisi ve Senato çoğunluğunu kazanması; Texas, Kansas, South Carolina, Iowa, Ohio ve North Carolina’daki sonuçlar.
Associated Press. “What motivated voters in the 2026 midterm elections, according to The AP Voter Poll.” 4 Kasım 2026. Yaklaşık 80 bin seçmenden elde edilen ekonomi, demokrasi, yolsuzluk ve Trump değerlendirmeleri.
Associated Press. “How key demographic groups voted in the 2026 midterms.” 4 Kasım 2026. 30 yaş altı seçmenlerin oy davranışı ve 2024’e kıyasla değişim.
Associated Press. “Democrat Abdul El-Sayed wins election to U.S. Senate from Michigan.” 4 Kasım 2026. Michigan Senato seçim sonucu.
Associated Press. “How Abdul El-Sayed went from political oblivion to progressive breakthrough in Michigan Senate race.” Ağustos 2026. El-Sayed’in saha örgütlenmesi, ön seçim kampanyası ve progressive yükselişi.
Associated Press. “Pastor Adam Hamilton ousts GOP Sen. Roger Marshall.” 4 Kasım 2026. Kansas’ta Demokratların 94 yıl sonra kazandığı Senato seçimi ve Hamilton’ın ekonomik/merkezci kampanyası.
Associated Press. “Democrat James Talarico flips a US Senate seat in Texas.” 4 Kasım 2026. Texas Senato seçim sonucu.
Associated Press. “Democrat Roy Cooper wins North Carolina Senate seat.” 4 Kasım 2026. North Carolina Senato sonucu.
Associated Press. “Midterms bringing in wave of historic firsts for some states — and for the nation.” 4 Kasım 2026. Seçimlerdeki demografik ve tarihî ilkler.
Reuters. “Top takeaways from the US midterm elections.” 4 Kasım 2026. Hayat pahalılığı, bağımsız seçmen, Demokrat katılımı ve Cumhuriyetçilerin “radikal Demokratlar” söyleminin seçimdeki karşılığı.
Reuters. “Democrat Gina Hinojosa defeats Texas Governor Abbott in a stunning upset.” 4 Kasım 2026. Texas valilik seçimi, Latin seçmen ve ekonomik mesajın etkisi.
Reuters. “Michigan primary cliffhanger tests direction of U.S. Democrats.” Ağustos 2026. El-Sayed’in progressive programı, sağlık politikası ve Demokrat Parti içindeki ideolojik tartışma.
