Biz ne yaşadık ve yaşıyoruz diye arka arkaya sorduğumuz bir kaç yıl geçirdik, bakalım daha kaç yıl daha geçireceğiz. 2026 Nisan’ında ABD ile İran arasında yaşanan kriz, klasik anlamda bir savaş ile klasik anlamda bir diplomasi arasında sıkışmış, ama ikisine de tam olarak uymayan bir güç mücadelesi oldu. Savaştılar
Modern devletler için en cazip araçlardan biri gözetim değildir; gözetimin mümkün olduğu bilgisidir. Sosyal medyada kimlik doğrulama tartışmaları bu yüzden teknik bir mesele değil, doğrudan güç mimarisi meselesidir. Bir kullanıcıyı anlık olarak izlemek pahalı, zor ve çoğu zaman gereksizdir. Buna karşılık, o kullanıcının gerektiğinde kimliğinin açığa çıkarılabileceğini bilmesi çok daha
Türkiye’de bazı evlilikler bitmez. Sadece sürünür. Sadece Türkiye değil, dünyanın bir çok yerinde sürünen evlilik bulabilirsiniz. Dışarıdan bakınca hâlâ “evli” görünürler; içeride ise çoktan cenaze namazı kılınmış, sadece belediye ölüm belgesini basmamıştır. Ortada aşk yoktur, saygı yoktur, arzu yoktur, güven yoktur. Ama nikâh vardır. Çünkü bu ülkede bazı ilişkiler
Hristiyanlık takvimindeki en sarsıcı günlerden biri olan Good Friday, yüzeyde bir ölüm anlatısıdır. Ölüm ve "good" nasıl bir araya gelmiş diye şaşırabilirsiniz. Bu ritüellere hiç denk geldiniz mi bilmiyorum ama oldukça etkileyici... Bu günü sadece bir infaz tarihi olarak okumak, onun tarihsel ve psikolojik ağırlığını ıskalamak olur. Çünkü
Evlilik içinde çocuk sahibi olma kararı çoğu zaman doğal, kaçınılmaz ve sorgulanmaz bir aşama gibi sunulur. Oysa bu kabul, incelendiğinde biyolojik dürtüler, psikolojik ihtiyaçlar ve toplumsal normların kesiştiği çok katmanlı bir yapı ortaya çıkar. Biz o yapıya örtüyü kaldırıp pek bakmayız. Türkiye bağlamında çocuk, yalnızca iki bireyin sevgi üretiminin bir
Onlar TV’nin yayınında bir dava dosyasına ait bazı ekran görüntüleri paylaşıldı. Kaynağı belirsiz bir telefonun içinden çıkan görüntüler. Kimin bıraktığı bilinmeyen bir telefon. Yani delil, daha baştan zinciri kırık şekilde ortaya çıkmış. Telefonu kim bıraktı? Bu önemli. Ama anladığım kadarıyla bu bilgiye ulaşılamamış. Son yılların en meşhur materyali bunlar:
Bir insanın hayatına girip çıkman artık bir kahve içme süresinden kısa. Hatta kahve bile bekletiyor—çünkü latte’nin köpüğü var, ama senin ilginde köpük bile yok. Flört artık bir süreç değil; bir “mikro tüketim deneyimi.” Deniyorsun. Sıkılıyorsun. Kaydırıyorsun. Kaydırmayı ekranda da gerçek hayatta da yapabilirsin, farketmez. İkisi de artık eşitlendi.
Flört hiçbir zaman sadece “iki insanın birbirini tanıması” olmadı. Flört, her dönemde o toplumun kontrol mekanizmalarının, ekonomik yapısının ve teknolojisinin bir çıktısıydı. Yani aşk dediğimiz şey çoğu zaman bir duygu değil, bir format. Uzun zamandır ne duyuyoruz: “Çıkma teklifi geri gelsin!” Sanki çıkma teklifi bir gün sıkıldı da “ben Ege’
Şiddet denince birçok insanın zihninde hâlâ tek bir sahne beliriyor: bağıran bir adam, ağlayan bir kadın, belki kırılmış bir eşya, belki morarmış bir kol. Oysa ev içi şiddetin en büyük başarısı, kendini sadece o en görünür ana indirgemesidir. Çünkü insanlar ancak yumruk ortaya çıktığında “şiddet” demeye başlıyor; ondan önce olanları
Aşkın bittiği her evlilik bitmiyor. Asıl mesele burada başlıyor. Çünkü insanların sandığı gibi her ilişki “duygu bittiğinde” dağılmıyor; çoğu zaman duygu çekiliyor, yerine daha düşük maliyetli, daha kaba, daha işlevsel bir şey yerleşiyor: alışkanlık, bağımlılık, korku. İlişki artık bir karşılaşma olmaktan çıkıp bir düzenek haline geliyor. Birbirini seven iki insan
Türkiye’de birçok insan evleneceği kişiyi seçmiyor. Hemen itiraz etme. Devam et. Kendi hayatına sekreter, şoför, terapist, aşçı, sponsor ve itibar danışmanı arıyor. Sonra buna da “kader” diyor. Eş seçimi dediğimiz şeyin romantik bir hikâye olduğu anlatılıyor. Kalpler çarpıyor, gözler buluşuyor, “Birbirimizi bulduk” deniyor. Daha sonra "Sana nereden rastladım
Evlilik Türkiye’de çoğu zaman bir hikâyeyle başlamaz, bir cümleyle başlar: “Artık evlenmen lazım.” Kim söylüyor belli değil ama herkes aynı anda söylüyor gibi. Bir noktadan sonra bu cümle sadece dışarıdan gelmez, insanın kafasının içine yerleşir. Sabah uyanırsın, kahveni içersin, bir bakmışsın iç sesin teyze olmuş. Garip bir kariyer değişimi.
İnsanların kendilerine söylediği en rahatlatıcı yalanlardan biri şu: “Ya giderim ya değiştiririm.” Sanki hayat iki butonlu bir kumanda. Birine basınca ülke değişiyor, diğerine basınca sistem. Gerçekte ikisi de o kadar dramatik ve o kadar yorucu ki… insanın herhangi bir aboneliği iptal etmek bile daha kolay. Tabi bir de şu var:
Sevgili fazla gelen kardeşim ya da fazla geleceği için sesini kısmış güzel insan, İnsanlara “fazlasın” dediklerinde kulağa iltifat gibi geliyor çünkü kimse gerçeği çıplak haliyle söylemek istemiyor: sen fazla değilsin, ölçek dışısın. Ve ölçek dışı olmak, ahlaki ya da entelektüel bir üstünlük değil, sistem açısından bir ölçülememe problemi. Toplum dediğimiz
Toplumların yüksek performansla kurduğu ilişki, dışarıdan bakıldığında sanıldığı kadar basit değildir. İnsanlar başarıyı sever gibi görünür; filmlerde alkışlar, sosyal medyada “helal olsun” yazar, çocuklarına “büyük düşün” der. Ama gerçek hayatta, özellikle gündelik sosyal düzenin içinde, yüksek performans çoğu zaman coşkuyla değil tedirginlikle karşılanır. Bir şeyi uzaktan sevmek :) Eh yüksek performans
“Yanlış yerde doğmak” anlatısı, bireysel başarısızlığı yapısal koşullara tamamen devrederek psikolojik yükten kaçınmanın rafine bir yoludur. Bu anlatı kısmen doğrudur: başlangıç koşulları eşitsizdir, fırsat dağılımı adil değildir, bazı insanlar oyuna birkaç adım geriden başlar. Ancak problem, bu doğrunun genelleştirilerek deterministik bir kader anlatısına dönüştürülmesidir. Çünkü veri bize başka bir şey
“Yanlış yerde doğmuşsun.” Bu cümle kulağa kader analizi gibi gelir ama aslında düşük çözünürlüklü bir bahanedir. Hayatın bütün kompleksliğini tek cümlelik bir coğrafya filtresine indirir. Instagram öneri algoritması gibi: “Bunu sevdiysen, bunu da sev.” Sen Türkiye’de doğduysan, buyrun bu başarısızlık paketin, İsveç’te doğduysan sana veriyoruz huzur, minimalizm, IKEA.
“Bu ülkeye fazlasın.” Bunu bir kaç kez duymuştum. Ben de yarattığı his büyük bir çaresizlikti. Ne fazla mıyım? Yaptığım bir şey göze, kulağa iyi geldi diye mi fazlayım? İnsan bunu anlayamıyor. Kulağa iltifat gibi geliyor çünkü öyle paketlenmiş. Ama içini açtığında içinden teşekkür değil, bildiğin sistem arızası çıkıyor. Çarkların arasına
Akademik metinlerin en dürüst kısmı neresidir biliyor musun? Ana metin değil. Dipnotlar. Çünkü ana metin sana bir şey anlatır. Dipnot ise sana aslında neyin saklandığını fısıldar. Ana metin: “Ekonomik dönüşüm gerçekleşmiştir.” Dipnot: “Bu dönüşüm sırasında 3 milyon insan yerinden edilmiştir ama moral bozmayalım diye burada detaya girmedik.” Hoş geldin. Seriyi
Tarih kitapları çoğu zaman insanlığa tuhaf bir masal anlatır: Güçlü olan kazanır, zayıf olan kaybeder ve düzen böyle sürer. Bu anlatı ilk bakışta gerçekçi görünür. İmparatorluklar yükselir, sınıflar oluşur, servet yukarı doğru akar ve aşağıdaki insanlar yoksulluğu “doğal durum” gibi kabullenmeye başlar. Ama tarih biraz daha dikkatli incelendiğinde bambaşka bir
Normalleşme dediğimiz şey çoğu zaman toplumsal barışın, olgunluğun ya da istikrarın adı değildir. Pek çok durumda yalnızca sinir sisteminin dayağa uyum sağlamasıdır. İnsan bedeni nasıl sürekli ağrıya maruz kaldığında bir süre sonra o ağrıyı arka plana atmayı öğreniyorsa, toplum da sürekli adaletsizlik, yoksulluk, şiddet, sansür, ayrımcılık ve kuralsızlık içinde yaşadığında
Orta sınıf, modern toplumların en tuhaf yaratıklarından biridir. Ne tam anlamıyla zengin ne de açıkça yoksul olan bu kesim, tarih boyunca kendisini bir tür “denge noktası” olarak tanımladı. Ekonomik literatürde orta sınıf genellikle gelir, eğitim ve mesleki statü üzerinden tarif edilir. Sosyologlar için orta sınıf; düzenli geliri olan, belirli bir
Tarihte güç bazen kılıçla, bazen parayla, bazen de mülkiyetle kuruldu. Ama insanlık şimdi yeni bir şey icat etti: görünmez bir mülkiyet biçimi. Ne tarlası var ne sınırı. Ne çiti var ne de kadastro kaydı. Buna veri deniyor. Ve veri, modern dünyanın toprağı haline geldi. Bu yüzden içinde yaşadığımız düzeni anlamak
Ekonomiyi anlamak isteyen biri çok basit bir deney yapabilir: Bir gün boyunca dünyadaki bütün kadınlar ev içi işleri yapmayı bıraksın. Yemek yok. Çocuk bakımı yok. Yaşlı bakımı yok. Temizlik yok. Duygusal bakım yok. Kadınlar buna dayanabilir mi bilmiyorum. Bildiğim bir şey var, ertesi sabah dünya ekonomisi çöker. Ve tuhaf bir