Ankara’da Aynı Anda İki Türkiye Değil, İki Batı Vardı
Ankara’daki NATO Zirvesi’nin ikinci gününü yalnızca “liderler toplandı, bildiri yayımlandı, Ukrayna’ya destek tekrarlandı” diye okumak, o gün yaşanan asıl kırılmayı ıskalamak olur.
Çünkü 8 Temmuz 2026’da Ankara’da ilginç bir şey oldu: Aynı şehirde bulunan Batılı gazeteciler, diplomatlar, düşünce kuruluşları ve siyasetçiler aynı ülkeye baktılar; fakat aynı Türkiye’yi görmediler.
Bir Batı vardı: Reuters’ın, NATO’nun resmî metinlerinin, savunma bürokrasisinin, Atlantic Council ve CSIS çizgisindeki güvenlik analizlerinin Batısı. Bu Batı’nın gündeminde Türkiye; Karadeniz, Rusya, Ukrayna, savunma sanayii, F-35, SAMP/T hava savunması, SAFE fonu, NATO’nun yüzde 5 savunma harcaması hedefi ve Trump’ın ittifaka yeniden biçtiği bedel üzerinden okunuyordu. Reuters’ın Ankara’dan geçtiği haberlerde Erdoğan’ın NATO müttefiklerine savunma sanayii kısıtlamalarını kaldırma çağrısı, Türkiye’nin Avrupa güvenlik girişimlerine dahil edilme talebi ve 2030’a kadar NATO’nun yüzde 5 savunma harcaması hedefiyle uyumlu hareket etme iddiası öne çıkıyordu. Aynı haberde Trump’ın Türkiye’ye yönelik yaptırımları kaldırma ve F-35 dosyasını yeniden değerlendirme niyetinden söz ediliyor; fakat bunun Kongre’de dirençle karşılaşacağı da belirtiliyordu.
Başka bir Batı daha vardı: Associated Press’in, Financial Times’ın, The Guardian’ın, Human Rights Watch’un, Avrupa Parlamentosu çevrelerinin ve Avrupa Yeşilleri’nin Batısı. Bu Batı’nın gördüğü Türkiye, NATO’nun vazgeçilmez güvenlik ortağı olmaktan önce, ana muhalefetin cumhurbaşkanı adayı konumundaki Ekrem İmamoğlu’nun yargılandığı, muhalefet üzerindeki baskının arttığı, mahkemelerle siyaset arasındaki sınırın giderek belirsizleştiği bir ülkeydi. AP, haberini doğrudan şu karşıtlık üzerine kurdu: Erdoğan Ankara’da NATO liderlerini ağırlarken, siyasi rakibi İmamoğlu mahkemede kendini savunuyordu. Haberde İmamoğlu’nun 142 suçlamayla karşı karşıya olduğu, 3.900 sayfalık iddianameyle yargılandığı ve suçlu bulunması halinde binlerce yılı bulan hapis cezası riskiyle karşılaşabileceği aktarıldı.
Bu iki anlatının aynı gün ortaya çıkması rastlantı değildi. Asıl mesele “Türkiye’nin iki yüzü” değildi. Asıl mesele, Batı’nın Türkiye konusunda artık iki ayrı dile sahip olmasıydı. Bir dil güvenlik diliydi. Diğeri demokrasi dili. Birincisi Türkiye’yi “kaybedilemeyecek müttefik” olarak görüyordu. İkincisi Türkiye’yi “hukuk devleti krizi derinleşen aday ülke” olarak okuyordu.
Ve Ankara Zirvesi’nin ikinci günü, bu iki dilin artık birbirini ikna etmeye çalışmadığını gösterdi. Yan yana duruyorlar, birbirlerini duyuyorlar, fakat aynı öncelik sırasını paylaşmıyorlardı.
Reuters’ın zirve dosyası bu nedenle önemlidir. Ajansın güvenlik eksenli anlatısında Türkiye, NATO’nun sorunlu ama vazgeçilmez ülkelerinden biri olarak değil; Avrupa’nın savunma açığını kapatabilecek, Karadeniz’de operasyonel ağırlığı olan, hava savunması ve savunma sanayii kapasitesiyle yeni pazarlık alanı açan bir aktör olarak görünür. Reuters’ın başka bir haberinde Macron’un Türkiye ve İtalya ile SAMP/T hava savunma sistemi üzerine teknik çalışmaların sürdüğünü söylemesi de aynı çerçevenin parçasıdır. Fransa, İtalya ve Türkiye arasında daha önce siyasi gerilimler nedeniyle duraksayan bu dosyanın yeniden gündeme gelmesi, Ankara’nın savunma mimarisindeki ağırlığının yeniden hesaplandığını gösterir.
AP’nin anlatısı ise aynı Türkiye’yi bambaşka yerden yakalar. AP için günün fotoğrafı, NATO liderlerinin Ankara’daki toplantısı ile Silivri’deki duruşma arasındaki eşzamanlılıktır. Haberde İmamoğlu’nun yalnızca bir belediye başkanı değil, Erdoğan’ın en önemli siyasi rakibi ve muhalefetin muhtemel cumhurbaşkanı adayı olduğu vurgulanır. Avrupa Parlamentosu’nun ve insan hakları çevrelerinin davanın zamanlamasına ilişkin eleştirileri de bu çerçevede aktarılır. Böylece AP’nin Ankara’sında zirve, yalnızca NATO’nun geleceğinin değil, Türkiye’de iktidar ile muhalefet arasındaki asimetrik mücadelenin de sahnesidir.
Financial Times bu karşıtlığı daha sivri bir sembolik düzeye taşır. Gazete, İmamoğlu’nun NATO zirvesi sırasında birden fazla ceza duruşmasına götürülmesini, Erdoğan’ın güvenlik zirvesine hazırlanmasıyla yan yana koyar. Bu anlatı, Türkiye’nin Batı için taşıdığı stratejik değerin, içerideki demokratik gerileme tartışmalarını bütünüyle ortadan kaldırmadığını; fakat onları farklı bir ses seviyesine ittiğini gösterir.
The Guardian ve Human Rights Watch çizgisi ise daha açık bir normatif iddia kurar. Guardian, zirve öncesi Türkiye’de muhaliflere, gazetecilere ve gösterilere yönelik baskıları NATO gündemiyle birlikte ele aldı; HRW ise Türkiye’nin Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden ve Orta Doğu’daki gelişmelerden sonra artan jeopolitik sermayesinin, Erdoğan’a içeride siyasi rakiplerini ve eleştirel sesleri bastırmak için elverişli bir örtü sağladığını savundu.
Burada dikkat edilmesi gereken şey, bu yayınların aynı olayı farklı haberleştirmesi değildir. Medyada bu zaten olur. Daha önemli olan şudur: Bu farklılık, Batı’nın Türkiye politikasındaki gerçek yarılmayı yansıtır. Güvenlik aygıtı Türkiye’ye ihtiyaç duyuyor. Siyasal-değerler aygıtı Türkiye’den rahatsız. Bu iki cümle aynı anda doğru.
Ve Ankara Zirvesi’nin ikinci günü, bu ikiliğin artık geçici bir diplomatik gerilim değil, kalıcı bir politika biçimi hâline geldiğini gösterdi. NATO’nun resmî anlatısında bu gerilim doğal olarak yoktu. NATO’nun Ankara sayfası zirveyi üç ana hedef üzerinden tarif etti: savunma yatırımlarını artırmak, sanayi üretimini güçlendirmek ve Ukrayna’ya desteği sürdürmek. Genel Sekreter Mark Rutte’nin “taahhütleri somut sonuçlara çevirme” vurgusu, ittifakın kendi gözünde önceliğin demokrasi tartışması değil, kapasite üretimi olduğunu açıkça ortaya koyuyordu.
Bu, NATO açısından anlaşılabilir. NATO bir insan hakları örgütü değil.
NATO’nun kurumsal refleksi, bir üye ülkenin iç hukuk düzenini değil, ittifakın askerî kapasitesini ve ortak savunma mimarisini öncelemektir. Fakat sorun tam da burada başlar. Çünkü Türkiye aynı zamanda Avrupa Birliği’ne aday ülke, Avrupa Konseyi üyesi ve Batı kurumlarıyla çok katmanlı ilişki içinde olan bir devlettir. Dolayısıyla NATO masasında güvenlik ortağı olarak kabul edilen Türkiye, Avrupa Parlamentosu ve insan hakları kurumları tarafından bambaşka bir dosyanın konusu yapılır.
Ankara’da yaşanan bu nedenle bir çelişki değil, Batı politikasının bugünkü anatomisiydi. Batı’nın Türkiye politikası artık tek merkezden konuşmuyor. Pentagon’un, NATO karargâhının, Avrupa savunma bürokrasisinin ve enerji güvenliği çevrelerinin Türkiye’si başka. Avrupa Parlamentosu’nun, insan hakları örgütlerinin, liberal basının ve muhalefetle dayanışma kuran siyasi grupların Türkiye’si başka.Bu iki Batı birbirini bütünüyle dışlamıyor; fakat aynı öncelik sırasını da paylaşmıyor.
Avrupa Yeşilleri’nin açıklaması bu ayrışmanın en açık örneklerinden biri oldu. Parti, NATO zirvesinin Türkiye’deki “siyasi baskıyı” gölgelememesi gerektiğini vurguladı ve İmamoğlu davasını demokratik muhalefete yönelik daha geniş bir baskı dalgasının parçası olarak tarif etti. Avrupa Parlamentosu Türkiye raportörü Nacho Sánchez Amor ve Avrupa Bölgeler Komitesi çevresinden gelen açıklamalarda da İmamoğlu ve tutuklu belediye başkanlarının serbest bırakılması, seçilmiş siyasetçilerin siyasi saikli yargılamalardan korunması çağrısı yapıldı.
Buna karşılık Reuters’ın zirve haberlerinde aynı günün ağırlığı başka yerdeydi: Türkiye’nin Avrupa savunma mimarisine dahil edilmesi, F-35 dosyası, SAMP/T görüşmeleri, Karadeniz güvenliği ve NATO’nun savunma harcaması hedefi. Reuters’ın daha önce yayımladığı analizde Batılı müttefiklerin Türkiye’deki hak ihlalleri ve muhalefete yönelik baskılar konusunda daha sessiz kaldığı, bunun nedeninin Ankara’nın artan stratejik önemi olduğu belirtilmişti.
Bu sessizlik mutlak bir suskunluk değil. Daha çok, ses seviyesinin ayarlanması. Avrupa’nın normatif kurumları konuşuyor. İnsan hakları örgütleri konuşuyor. Basının bir bölümü konuşuyor. Fakat liderler zirve masasında bunu merkeze taşımıyor. Çünkü güvenlik ajandası, demokrasi ajandasını iptal etmiyor; ama onu hiyerarşide aşağı itiyor.
Ankara Zirvesi’nin ikinci gününden çıkarılacak ilk büyük sonuç budur.
Türkiye’nin Batı ile ilişkisi artık “kopuş” veya “yakınlaşma” gibi basit ikiliklerle açıklanamaz. Daha karmaşık bir dönemden geçiyoruz. Türkiye aynı anda hem eleştirilen hem de ihtiyaç duyulan ülke. Hem dışlanan hem de çağrılan ülke. Hem Avrupa güvenlik mimarisine dahil edilmek istenen hem de Avrupa değerler mimarisinden uzaklaştığı söylenen ülke. Bu ikili durum Ankara’ya pazarlık gücü veriyor. Ama aynı zamanda Türkiye’yi daha sert bir dış okumaya da maruz bırakıyor. Çünkü stratejik değeri artan bir ülkenin iç siyaseti görünmez olmaz. Tam tersine, daha fazla görünür olur. NATO liderlerinin Ankara’da toplanması, Türkiye’nin iç siyasetini perdelemedi; onu uluslararası basın için daha çarpıcı bir karşılaştırma malzemesine dönüştürdü.
AP’nin haberinin etkili olmasının nedeni buydu.
Eğer NATO zirvesi başka bir ülkede yapılsaydı, İmamoğlu duruşmaları yine haber olurdu; fakat Erdoğan’ın dünya liderlerini ağırladığı gün mahkemede savunma yapan ana muhalefet figürü görüntüsü kadar güçlü bir sembolik karşıtlık üretmeyebilirdi. Bu yüzden “zamanlama” tartışması yalnızca teknik bir yargı takvimi meselesi değildir.
Avrupa Parlamentosu çevrelerinden gelen eleştirilerin davanın NATO zirvesiyle çakışmasına odaklanması da bu nedenle önemlidir. Çünkü uluslararası siyasette zamanlama, çoğu zaman metinden daha fazla şey söyler. Bir ülke aynı gün hem Batı güvenlik mimarisinin merkezinde ev sahibi hem de Batı basınının demokrasi eleştirisinin konusu olabiliyorsa, bu yalnızca o ülkenin çelişkisi değildir. Bu, Batı’nın o ülkeye ilişkin önceliklerinin parçalanmışlığını da gösterir.
Ankara’da aynı anda iki Türkiye yoktu. İki Batı vardı.
Birincisi Türkiye’ye bakınca üsleri, boğazları, Karadeniz’i, savunma sanayiini, hava savunmasını, Trump’la yakın ilişkiyi ve Rusya’ya karşı işe yarayabilecek pragmatik kanalları gördü. İkincisi Türkiye’ye bakınca İmamoğlu’nu, CHP’ye yönelik davaları, tutuklu belediye başkanlarını, gösteri yasaklarını, gazeteciler üzerindeki baskıyı ve hukuk devleti krizini gördü. Bu iki bakışta gerçekti.
Sorun, hangisinin Batı politikasını belirleyeceği. Kısa vadede güvenlik dili üstün geliyor. Fakat demokrasi dili tamamen kaybolmuyor; sadece liderler masasından medya, parlamento ve insan hakları kurumları hattına taşınıyor. Bu yeni denge, Türkiye için hem fırsat hem risk. Fırsat; çünkü Ankara, Avrupa’nın güvenlik açığını kendi lehine kullanabilir. Savunma sanayii, Karadeniz, hava savunması, Ukrayna savaşı ve Orta Doğu başlıklarında kendisini vazgeçilmez ortak olarak konumlandırabilir. Risk; çünkü bu vazgeçilmezlik, demokratik eleştirileri ortadan kaldırmaz. Aksine, Türkiye Batı güvenlik mimarisinin merkezine yaklaştıkça, iç siyasetteki otoriterleşme iddiaları daha görünür hâle gelir.
Bu nedenle Ankara Zirvesi’nin ikinci günü, yalnızca NATO’nun değil, Batı’nın Türkiye politikasının da röntgenini çekti.
Ve o röntgende görünen şey basit değildi: Batı Türkiye’yi kaybetmek istemiyor. Ama gördüğü Türkiye’den de tamamen emin değil.
